Znalezisko z Zamościa ugrzęzłoby zapewne w przepastnych magazynach Ermitażu i zostało zapomniane, gdyby nie polski archeolog, Tadeusz Sulimirski. Z pomocą rosyjskich muzealników, udało mu się ustalić, że znana już ze specjalistycznej literatury fibula, pochodząca rzekomo z "guberni kijowskiej", oraz srebrna sprzączka i końcówka pasa, figurujące jako znalezisko z "zachodniej Rosji" /Westrussland/, w rzeczywistości odnalezione zostały w 1839 r. "w starodawnej twierdzy w Zamościu".

Dzięki stypendium British Academy prof. Sulimirski w r. 1963 pojechał do ówczesnego Leningradu i dokonał analizy archeologicznej zamojskiego skarbu. Okazało się, że poza jedną, najprostszą fibulą, dwie pary zapinek z Zamościa to przedmioty wykonane niezwykle starannie i bogato zdobione. Zdaniem prof. Sulimirskiego, styl zdobniczy i technika wykonania zapinek wskazują na powiązania czarnomorskie, bosporańsko-sarmackie. Złote monety Konstancjusza II (okres panowania 337-361), znalezione w Zamościu, zostały włączone do kolekcji numizmatycznej Ermitażu. Dlatego nie można ich zidentyfikować ani określić ilości. Uczeni rosyjscy twierdzą, że było ich szesnaście.

Skarb zamojski charakterem wykonania łączy się z zabytkami młodszego okresu rzymskiego w Polsce. Chronologicznie przypada na okres wędrówek ludów. Według Władysława Kropotkina, zakopany został najprawdopodobniej w okresie najazdu Hunów na Europę Środkową i Wschodnią, w latach siedemdziesiątych IV wieku naszej ery. Prof. Sulimirski uznał, że fibule, sprzączki i monety należały do kogoś z rodziny książęcej, prawdopodobnie z ruskiego plemienia Dulebów. Silny ośrodek plemienny Dulebów, rozwijający się na pograniczu Wołynia i Zamojszczyzny, został rozbity w początkach V wieku przez wodza Hunów Attylę. Być może na terenie dzisiejszego Zamościa - niestety nie wiadomo dokładnie gdzie -pochowano wtedy dulebskiego księcia.

(Krzysztof Czubara, Dawniej w Zamościu, O skarbach i duchach, sławnych generałach, poetach, wizytach dostojnych gości, wielkich balach, pojedynkach i kurtyzanach, wyd. ATUT, Zamość 1998)

Krzysztof Czubara jest dziennikarzem Tygodnika Zamojskiego. Urodził się 27 lutego 1949 roku w Jeleniej Górze. Ukończył studia historyczne na UMCS-ie w Lublinie. W badaniach naukowych skoncentrował się na historii Zamościa i rodu Zamoyskich. Pracę magisterską pt. "Młodsza linia Zamoyskich w XVI i XVII wieku" pisał pod kierunkiem dr Adama Witusika. Obecnie przygotowuje rozprawę doktorską na temat dziejów służb specjalnych. Promotorem tej pracy jest prof. Dr Tadeusz Radzik, dyrektor Instytutu Historii UMCS.