| Geografia regionu
- słownik |
|
|
|
| Działy Grabowieckie |
|
| |
Pas wzniesień na Wyżynie Lubelskiej ciągnący się ze wschodu
na zachód od Hrubieszowa po Izbicę. Dominuje krajobraz wyżynny
jednak miejscami liczne wypietrzenia nadające krajobrazowi charakterstyczny
"bieszczadzki" klimat. W okolicach Skierbieszowa i Grabowca najwspanialsze
widoki (szczególnie pomiędzy Dębowcem a Udryczami, w okolicach
wsi Zalesie). W lasach bardzo liczne debry.
|
| Głazy |
|
| |
Najciekawsze głazy polodowcowe można zobaczyć na Roztoczu w
okolicy Werchraty (Diabelskie Kamienie), Stanisławowa (góra Kamień),
a także Tomaszowa Lubelskiego (rezerwat "Piekiełko").
Warto również zobaczyć głazy w tajemniczej Świątyni Słońca
|
| Grzęda Sokalska |
|
| |
Region naturalny na pograniczu Polski
i Ukrainy, południowo-zachodnia część Wyżyny Zachodniowołyńskiej.
Powierzchnia (w granicach Polski) 722 km2. Równoleżnikowy pas wzniesień,
położony pomiędzy Kotliną Pobuża na południu a Kotliną Hrubieszowską
na północy, przecięty jest dolinami Huczwy i Bugu. Maksymalna wysokość
do 260 m n.p.m. Występuje gruba pokrywa lessowa, na której wytworzyły
się żyzne gleby typu czarnoziemów - region stanowi krainę rolniczą.
Główne miejscowości: Sokal nad Bugiem (w Ukrainie), Łaszczów nad
Tanwią. |
| Kamieniołomy |
|
| |
Kamieniołomy na Roztoczu występują głównie
w okolicy Józefowa. Największy ich kompleks znajduje się na południu
od tej miejscowości, na skraju lasów Puszczy Solskiej.
Inny, w okolicach Nowego Brusna (Roztocze Wschodnie), na stoku góry
Brusno. |
| Klimat Roztocza |
|
| |
Położenie Roztocza na pograniczu Europy
Zachodniej i Wschodniej oraz jego wzniesienie ponad otaczające obszary
znajduje swe odbicie w cechach klimatu. ścierają się tu - podobnie
jak w całej Polsce - wpływy oceaniczne i kontynentalne, te drugie
jednak przeważają. Zima i lato są stosunkowo długie (ponad 100 dni),
bardzo krótkie natomiast pory przejściowe - przedwiośnie i przedzimie.
Zachmurzenie w skali kraju jest małe, duże natomiast nasłonecznienie.
Zwłaszcza w lecie suma godzin, gdy świeci słońce nie przesłonięte
chmurami, osiąga duże wartości (ok.48%). Od sąsiednich obszarów
odróżnia się Roztocze niższymi temperaturami powietrza i większymi
opadami (ponad 650 mm). W okresie zimy utrzymuje się tu stosunkowo
długo (ponad 85 dni) pokrywa śnieżna, chociaż - podobnie jak w całym
kraju - wpływy oceaniczne powodują występowanie nawet długotrwałych
odwilży. Urozmaicona rzeźba powierzchni terenu jest przyczyną silnego
zróżnicowania warunków mikroklimatycznych. Dzięki dość znacznym
opadom Roztocze obfituje w wodę. Jednakże budowa geologiczna sprawia,
że mało jest wód powierzchniowych. Przepuszczalne podłoże ułatwia
wodzie opadowej przenikanie w głąb, toteż w wielu miejscach woda
podziemna występuje na dużych głębokościach, ponad 50, a nawet ponad
100 m. Naturalne wpływy wód podziemnych koncentrują się głównie
w dolinach rzecznych. Spotkać tam można wydajne źródła, położone
najczęściej pod zboczami dolin. źródła stanowiły niegdyś podstawę
zaopatrzenia w wodę wielu wsi, a i dziś są tyko wykorzystywane przez
ludność. |
| Najwyższe wzniesienia |
|
| |
Najwyższe wzniesienie Wyżyny Lubelskiej
znajduje się w pobliżu wsi Dębowiec - 313 m n.p.m., 10 kilometrów
na północ od Zamościa. Najwyższe wzniesienie Roztocza to Wielki
Dział - 390 m. n.p.m. (po stronie polskiej). W okolicach Lwowa Roztocze
wypiętrza się do wysokości 414 m n.p.m. |
| Ostańce |
|
| |
Charakterystyczne dla Roztocza elementy
rzeźby terenu. Najwyższe wzniesienie Roztocza Środkowego - Wapielnia
(386 m. n.p.m.), oraz na Roztoczu Wschodnim: Krągły Goraj (389 m.
n.p.m.), Długi Goraj (392 m. n.p.m.), Wielki Dział (391 m. n.p.m.)
i 5 innych. |
| Płaskowyż Tarnogrodzki |
|
| |
Płaskowyż Tarnogrodzki to kraina geograficzna
leżąca na południe od Roztocza, granicząca bezpośrednio z Równiną
Puszczańską. Płaskowyż kształtują rozległe pofałdowane wysoczyzny
wyniesione do 220-260 m n.p.m. Pomiędzy wysoczyznami pojawiają się
obniżenia oraz płytkie doliny rzek, największą z nich jest Równina
Lubaczówki. Monotonną rzeźbę terenu urozmaicają piaszczyste wały
i pagóry pochodzenia wydmowego. Należą do nich wydmy paraboliczne:
Wilcza Góra (230 m), Smerecka Góra (229 m) i inne. Do większych
rzek zaliczyć można Lubaczówkę, Wirową i Tanew. Zbiorowisko wodne
uzupełniają duże kompleksy stawów powstałych w miejscach dawnych
bagien i mokradeł. |
| Punkty widokowe |
|
| |
Wśród roztoczanskich wzgórz można znaleźć
wiele malowniczych punktów widokowych. Wśród nich najbardziej znana
to Bukowa Góra koło Zwierzyńca, choć koniecznie trzeba także wspomnieć
o Białej Górze koło Tomaszowa Lubelskiego, Chełmowej Górze koło
Krasnobrodu, czy o grodzisku Sąsiadka koło Radecznicy i Teniatyska
(gmina Horyniec) |
| Puszcza Solska |
|
| |
Teren pomiędzy Roztoczem a Płaskowyżem
Tarnogrodzkim. Na południowej krawędzi Roztocza liczne przełomy
rzek Tanew, Sopot zwane szumami. Wschodni fragment Puszczy od 1988
roku jest Parkiem Krajobrazowym Puszczy Solskiej. Dominuje w niej
sosna (bory sosnowe) a także występują : buk, brzoza, dąb, klon
i osika. |
| Rośliny chronione na Roztoczu |
|
| |
Barwinek pospolity, gnieźnik leśny, powojnik
prosty, rosiczka okrągłolistna, rosiczka pośrednia, widłak trofowy,
widłak wroniec. |
| Roztoczański Park Narodowy |
|
| |
Tereny dawnego zwierzyńca Zamoyskich
zostały w 1974 roku objęte całkowita ochroną. Dyrekcja Parku znajduje
się w Zwierzyńcu. Symbolem Parku jest tarpan - konik biłgorajski.
Więcej o Parku dowiesz się z: Roztoczański Park Narodowy -warto
zobaczyć. |
| Roztocze |
|
| |
Słowo "Roztocze" wywodzi się najprawdopodobniej z jego funkcji
wododziałowej, określanej w miejscowej gwarze jako "roztocz",
"roztoka". Inni sugerują powiązanie tej nazwy z pięknymi, szerokimi
"roztaczającymi się" wokoło krajobrazami. Roztocze to także porozcinany,
"roztoczony", pożłobiony teren. Nazwa ta po raz pierwszy zaistniała
pod koniec XIX wieku w pracach geografów galijskich. W wydanym
w 1881 roku "Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych
Krajów Słowiańskich" określono Roztocze jako pasmo wzgórz "łączące
się nad kotliną lwowską wyniosłym upłazem z zachodnim stokiem
Gołogór. Pasmo to zaczynające się w okolicy Zamarstynowa i Kleparowa
pod Lwowem ciągnie się na wysokości około 379 m. ku płn. - zach.
do Magierowa, a stamtąd dalej w równej prawie odległości od Bugu
i Sanu na Potyliczę, Werchratę i Bełżec. Tworzy ono dział wodny
Bugu i Sanu. Główny grzbiet Roztocza ma postać wydłużonej a wąskiej
wyżyny, nad która wznoszą się odosobnione garby. Ku wsch. odrywają
się od głównego pasma tylko dwie dłuższe, niskie ciekliny i posuwają
za biegiem Pełwi i Jaryczówki aż po Zadworze i Milatyn. Od góry
Haraj nad Żółkwią dalej ku płn. odrzyna się już wschodni blok
Roztocza stromej, a poprzedzielany jest w wielu miejscach głębokimi
dolinami i parowami o bokach skalistych i o dnie zasypanym wielkimi
złomami piaskowca. Pochyłość zachodnia jest o wiele łagodniejsza,
rozgałęzia się szeroko piaszczystymi i lesistymi pagórkami, które
sięgają aż do samego brzegu Sanu."
Roztocze jest dobrze wyodrębnionym regionem geograficznym, jednym
z najciekawszych w Europie Środkowo-Wschodniej. Jest to wal wyżynny
o wyraźnie zaznaczonych krawędziach, szerokości 15-20 km, ciągnący
się z pn. zachodu na pd. wschód od Kraśnika do Lwowa, w poprzek
granicy polsko-ukraińskiej. Całkowita długość Roztocza wynosi
ok. 180 km, z czego po stronie polskiej znajduje się ok. 110 km.
Wzgórza na Roztoczu osiągają wysokość od 300 m n.p.m pod Kraśnikiem
do 414 m n.p.m. w okolicach Lwowa. Zbocza wzgórz porozcinane są
przez liczne wąwozy oraz doliny rzek i strumieni, tworzących miejscami
malownicze wodospady i bystrza na progach skalnych. Znaczna cześć
Roztocza porastają lasy, m.in. cenne zespoły lasów bukowo-jodłowych.
Na obrzeżach Roztocza znajduje się także wiele cennych zabytków,
w tym zespoły zabytkowe o randze europejskiej, takie jak Zamość
oraz Żółkiew i Lwów po stronie ukraińskiej.
|
| Roztocze Południowe |
|
| |
Najdalej na wschód wysunięta część polskiego Roztocza. W krajobrazie
dominują spłaszczone pagórki porośnięte lasem. Dominują bory sosnowe,
w głębokich jarach rośnie buczyna karpacka. Najwyższe wzniesienie
to Wielki Dział - 390 m. n.p.m. (po stronie polskiej).

Widok z Monastyru

Widok na Monastyr
|
| Roztocze Środkowe |
|
| |
Roztocze Tomaszowskie, region naturalny
we wschodniej Polsce, część Roztocza, położona pomiędzy Szczebrzeszynem
a Bełżcem. Powierzchnia 1251 km2. Obszar zbudowany z mioceńskich
piaskowców i wapieni wznosi się do 387 m n.p.m. (Wapielnia). Krajobraz
urozmaicają nawiązujące do mniej odpornych warstw doliny górnych
odcinków Wieprza, Sołokiji i Tanwi, na tej ostatniej rzece występuje
kaskada kilku wodospadów (rezerwat Szum). Region jest silnie zalesiony
(Puszcza Solska). |
| Roztocze Zachodnie |
|
| |
Szeroka dolina Wieprza między Zwierzyńcem
a Szczebrzeszynem oddziela dwie części Roztocza o odmiennych cechach
krajobrazu. Część zachodnia, gdzie na podłożu mezozoicznych skał
wapiennych zalega gruba warstwa lessu, odznacza się bardzo urozmaiconą
rzeźbą. Wody opadowe wyżłobiły tu gęstą sieć wąwozów, długich, wąskich,
stromościennych. W powstaniu ich dużą rolę odegrał człowiek. Wycinając
lasy, aby móc rolniczo wykorzystać żyzne gleby, przyspieszał procesy
erozyjne. Wiele parowów wytworzyło się na liniach dróg prowadzących
ze wsi do pól. Tereny zniszczone erozją i pozostawione odłogiem,
znów pokrywały się roślinnością krzaczastą i drzewiastą. Dziś w
krajobrazie Roztocza Zachodniego charakterystyczna jest mozaika
pól i lasów, stwarzająca w bogato rzeźbionym terenie piękne efekty
widokowe. Najbardziej malowniczy teren lessowy stanowi roztocze
zwane Szczeberzeszyńskim lub Gorajeckim, objęte dolinami Wieprza
i Gorajca. Ponad szerokie, płaskie dna obu dolin, wzdłuż których
ciągną się wsie niemal nieprzerwanym łańcuchem, wznosi się gęsto
pocięty wąwozami wał o wysokościach względnych ponad 100 m, cel
interesujących wycieczek. |
| Rzeki Roztocza |
|
| |
Rzek na Roztoczu jest niewiele. Główna
rzeka - Wieprz, bierze początek w Jeziorze Wieprzowym poza granicami
Roztocza, a na jego teren wpływa w okolicach Krasnobrodu. Aż do
Zwierzyńca płynie doliną stosunkowo wąską, która nawet w rozszerzeniach
nie osiąga 1 km. Jest ona wcięta na głębokość 50 - 70 m w stosunku
do wierzchowin. W Krasnobrodzie dolinę Wieprza wykorzystano do budowy
stawów i zbiornika kąpielowego. Poniżej Krasnobrodu jej dno porastają
bujne laki, na wiosnę zalewane przez rzekę. W Zwierzyńcu dolina
zmienia kierunek na północny i rozszerza się, osiągając 1,5 - 2
km. Tu uchodzi do Wieprza mały strumień Świerszcz, zwany też Świnką,
odwadniający Dolinę Zwierzyniecką. Jego wody zasilają kompleks stawów
"Echo", a w centrum Zwierzyńca staw wokół kościoła. W Dolinie Zwierzynieckiej,
z rozległych bagien bierze również początek strumień Szum, który
prowadzi swe wody do Tanwi, a wraz z nią do Sanu. Tanew zbiera wody
niemal z całego zachodniego skłonu Roztocza Środkowego. Dopływy
jej: Szum z Niepryszką, a także dalej na południowym - wschodzie
Sopot i Jeleń, jak i górna Tanew, przecinają strefę krawędziową
Roztocza. Doliny ich odznaczają się tu wielką malowniczością; mają
charakter przełomów o stromych zboczach. W dnach potoków odsłaniają
się skały podłoża, na których rzeczki tworzą efektowne szypoty.
Forma dolin związana jest z młodością tektoniczną strefy krawędziowej,
która nadal podlega ruchom wznoszącym. W odpływie dużą rolę odgrywa
zasilani podziemne, czego konsekwencją są niski temperatury wód
rzecznych w lecie i słabe ich zamarzanie w zimie. Wody podziemne
i powierzchniowe Roztocza zachowały do dziś niemal naturalny skład
chemiczny. Tylko Wieprz poniżej Zwierzyńca jest w nieznacznym stopniu
zanieczyszczony ściekami fabrycznymi. |
| Wąwozy |
|
| |
Najpiękniejszy roztoczański kompleks wąwozów
rozciąga się pomiędzy Szczebrzeszynem a Kawęczynkiem. Nosi on nazwę
"Piekiełka", ponieważ "piekielnie łatwo tam zabłądzić". Dużo wąwozów
wąwozów na odcinku pomiędzy Szewnią Dolną i Lasowcami. |
| Wodospady |
|
| |
Małe wodospady zwane tu są szumami, szypotami,
sopotami, lub porohami. Ich historia sięga trzeciorzędu. Wtedy to
nastąpiło wydźwignięcie wyżynnego obszaru Roztocza, przy jednoczesnym
opadnięciu Kotliny Sandomierskiej. Na granicy obu krain, powstała
w tym czasie linia spękań tektonicznych w postaci skalnych uskoków
i to są właśnie dzisiejsze szumy, ubarwiające dna malowniczych dolin
Jelenia, Sopotu i Szumu w krawędziowej części Roztocza. |
| Wyżyna Lubelska |
|
| |
Niezmiernie ciekawe usytuowanie Lubelszczyzny
na mapie regionów Polski jest wynikiem połączenia granic zarówno
politycznych, geograficznych jak i klimatycznych. Region środkowowschodni
- Lubelszczyzna położony jest w dorzeczu Wisły (od zachodu), Bugu
(od strony północnej i wschodniej) oraz Sanu i Tanwi (od południa).
Teren ten obejmuje siódmą część kraju. Nizina Południowopodlaska
oraz Polesie Podlaskie to dwa obszary nizinne ograniczone widłami
Wisły i dolnego biegu rzeki Bug. Na tej granicy dochodzi do styku
odmiennych klimatów kształtowanych przez Niż Środkowopolski i Niż
Zachodniorosyjski. Południową granicę nizinnej części regionu wyznacza
linia biegnąca od Puław przez Łęczną do Horodła. Na obecny obszar
administracyjny województwa lubelskiego składają się krainy o wybitnie
zróżnicowanych cechach środowiska przyrodniczego. Wyżyna Lubelska
stanowi główny trzon Lubelszczyzny. Od północy, południa i wschodu
ograniczona jest wyraźnymi krawędziami, granicę zachodnią zaś stanowi
dolina Wisły. Obszar Wyżyny Lubelskiej jest zróżnicowany pod względem
wysokości. Łagodne garby wznoszą się od 180 - 300 m n.p.m.. Najwyższy
punk znajduje się w pobliżu wsi Dębowiec - 313 m n.p.m., na północ
od Zamościa. Zróżnicowanie geologiczne podłoża wyróżnia 9 mezoregionów
Lubelszczyzny: Małopolski Przełom Wisły (między Zawichostem a Puławami),
Płaskowyż Nałęczowski (między Wisłą a Bystrzycą), Równina Bełżycka
(między Nałęczowem a Chodlem), Kotlina Chodelska, Wzniesienie Urzędowskie,
Płaskowyż Świdnicki, Wyniosłość Giełczewska, Działy Grabowieckie,
Padół Zamojski. |
| Zwierzęta chronione na Roztoczu |
|
| |
Ryś, wilk, łasica, gronostaj, wydra oraz
ptaki" bączek, bocian czarny, muchołówka białoszyja, orlik krzykliwy,
orzełek włochaty, puchacz, puszczyk uralski, siniak, pszczołojad.
Z owadów: nadobnica alpejska, modliszka, świerszcz szary, siodlarka
samotna. Z gadów: zaskroniec, jaszczurka zwinka oraz padalec. |
|
|
|